de leeswolf,  2007,  nr. 8 / november

Moordend spannend
Portret Karin Slaughter / door Karen Vandyck

Haar debuut, Nachtschade, verscheen in Amerika op 12 september 2001, precies één dag na de terroristische aanslagen in New York. Hoewel Amerika op dat ogenblik duidelijk andere dingen aan het hoofd had dan te lezen over een blinde lerares die verkracht en vermoord wordt, werd het boek een bestseller, en riep ‘The Washington Post’ het zelfs uit tot de beste thriller van het jaar. De schrijfster is Karin Slaughter, die niet alleen weet hoe ze een spannend verhaal moet vertellen, maar bovendien geholpen wordt met een achternaam waar menig misdaadauteur een moord voor zou plegen. Ondertussen is ze met Onaantastbaar al aan haar zevende thriller toe, hoog tijd dus voor een nadere kennismaking.

Karin Slaughter wordt in 1970 geboren in Jonesboro, een plattelandsstadje in Georgia, een van de zuidelijkste — en armste — staten van de VS, waar er nog een sterke traditie van mondelinge geschiedenis bestaat. Slaughter krijgt het vertellen met de paplepel ingegeven, want vader Slaughter doet nl. niets liever dan zijn drie dochters de stuipen op het lijf te jagen met zijn enge zelfverzonnen bedtime stories. Als puber leest ze boeken over seriemoordenaars als Ted Bundy en Charles Manson om te weten wat er omgaat in hun hoofd en hoe hun daden het leven van de nabestaanden van hun slachtoffers beïnvloeden. Nadat ze haar voortgezette studies stopzet, omdat ze naast Engelse literatuur ook verplichte exacte vakken krijgt, richt ze een bedrijfje in gevelreclame op. Een feit waar Slaughter later in haar boeken naar verwijst door een van haar personages vreemd te laten gaan met de eigenares van de plaatselijke gevelreclamefirma. Op 27-jarige leeftijd vindt ze de inspiratie voor haar eerste thriller, Nachtschade, in haar directe omgeving, wanneer meerdere vrouwen verkracht worden in het kantoorgebouw waar ze zelf ook wel eens komt. Slaughter verkoopt haar zaak en begint te schrijven. Zeven boeken en zes jaar later heeft ze de bijnaam ‘queen of suspense’ gekregen en zijn haar psychologische thrillers in 23 landen vertaald.

Zuiderse setting

Het grootste deel van Slaugthers oeuvre omvat de ‘Grant County’-reeks, die ondertussen bestaat uit zes romans: Nachtschade (2001), Zoenoffer (2002), Een lichte koude huivering (2003), Onzichtbaar (2004), Trouweloos (2005) en Onaantastbaar (2007). Plaats van actie in deze serie is het fictieve Grant County dat de steden Heartsdale, Avondale en Madison omvat. Hoewel het district verzonnen is, baseerde Slaughter het op plaatsen in de buurt waar ze opgroeide. Een van de grote krachten van haar werk is dan ook dat ze de couleur locale van het Bijbelvaste Zuiden, de zgn. Bible belt — zo genoemd omwille van de hoge concentratie streng-christelijke Baptistische kerken — moeiteloos weet op te roepen. Heel vaak drukken deze kerken ook een stempel op de heersende zeden en gewoonten, en schoolreisjes naar de elektrische stoel vormen er dan ook geen uitzondering. Van dit beklemmende klimaat vind je een uitstekende beschrijving in Trouweloos, waar de actie zich afspeelt op een afgelegen sojaplantage, waar Bijbelverzen worden gedeclameerd terwijl men op het land werkt.
Slaughter wil echter haar geboortestreek niet alleen negatief benaderen, maar ook op een positieve manier aan bod laten komen in haar werk. Ze is immers een echte Southerner en dat gevoel zit diep: “De Zuidelijke staten zijn arm, dat schept een band. Maar vooral de verloren burgeroorlog maakt nog altijd onderdeel uit van onze psyche. Wij hebben de nederlaag ervaren. De rest van Amerika kent dat gevoel van verlies niet, dat besef dat je verslagen kunt worden. Bij veel schrijvers uit het Zuiden merk je dat ze ervan doordrongen zijn dat ze niet onfeilbaar zijn”. (‘HP/De Tijd’)

Levensechte personages

Onfeilbaar zijn ook haar personages niet in de ‘Grant County’-reeks, die gedragen wordt door drie protagonisten. Om te beginnen is er Sara Linton, de plaatselijke kinderarts die daarnaast ook parttime lijkschouwer is in Grant. Bij het uitoefenen van deze laatste functie wordt ze vaak geconfronteerd met commissaris Jeffrey Tolliver, een ervaren politieman die vertrouwt op zijn intuïtie maar daarbij te veel in zwart-wittermen denkt. Tolliver en Linton waren ooit getrouwd, totdat zij hem in bed betrapte met een andere vrouw. Aanvankelijk wil Linton niks meer met hem te maken hebben, maar na verloop van tijd groeien de twee weer naar elkaar toe, wat zelfs uitmondt in een nieuw huwelijk. Last but not least is er ook nog Lena Adams, de enige vrouwelijke rechercheur uit het politiekorps, die door Tolliver persoonlijk werd weggeplukt uit de politieacademie. Adams wordt nog meer dan door haar gedrevenheid geleid door haar koppigheid en wantrouwen. Ze leeft voor haar werk en komt over als een zelfbewuste en bekwame rechercheur, maar haar privéleven is een ramp. Tolliver en Adams kleuren graag (en veel) buiten de lijntjes, terwijl Sara Linton fungeert als het morele centrum van de reeks en de twee anderen in toom moet proberen te houden.
Alle figuren zeulen de nodige trauma’s met zich mee en worden in de loop van zes boeken ontvoerd, mishandeld, verkracht of neergeschoten. En liefst nog allevier tegelijk, want Slaughter wil niet schrijven over perfecte mensen met het perfecte leven, dat vindt ze immers niet interessant genoeg. Ze schrijft liever over de zwakke kanten, die mensen net zo boeiend maken. Zowel Jeffrey Tolliver, Sara Linton als Lena Adams zijn dan ook personages die in het begin van hun carrière of hun jeugd door gruwelijke feiten werden getekend. Linton overleefde een brutale verkrachting, Tolliver schoot een onschuldig meisje neer en Adams psyche werd verziekt door de verkrachting en de dood van haar blinde zus, haar geweldadige haat-liefdeverhouding met haar skinheadvriend, het ontbreken van een moeder-dochterrelatie en haar ontvoering door een psychopaat, die haar aan de grond spijkerde. Deze ervaringen beïnvloeden meermaals de manier waarop ze zich alledrie fanatiek in een zaak vastbijten tot ze die koste wat het kost opgelost hebben en meestal komen de drie hier niet zonder nieuwe psychische wondes uit.
Ondanks al het leed waar haar personages doormoeten, zorgt de auteur met haar levendige schrijfstijl dat het menselijk blijft. Slaughters personages zijn van vlees en bloed en hun motieven en handelingen zijn begrijpelijk en realistisch, waardoor je je als lezer kan inleven in hun wereld. Een groot deel van het succes van de ‘Grant County’-reeks kan toegeschreven worden aan de levensechtheid van de personages, waarbij de interactie tussen de personages even belangrijk is als het verhaal zelf. Vooral de drie protagonisten zijn enorm populair bij de fans en de escapades van Lena Adams verdeelt de lezers in een ‘pro Lena’ en een ‘contra Lena’-kamp. Overigens tot groot plezier van de auteur zelf aangezien Adams haar favoriete personage is.

“In haar haar zaten stukjes kies”

Waar enkele decennia geleden een auteur uitsluitend tot het horrorgenre (bv. Stephen King) of tot het thrillergenre (bv. Ira Levin) behoorde, is de scheidingslijn tussen beide genres de laatste jaren aan het vervagen. Men zou kunnen zeggen dat deze trend is ingezet sinds het succes van De schreeuw van het lam (1988) van Thomas Harris (verfilmd als ‘The silence of the Lambs’). Harris beschreef de kannibalis-tische neigingen van psychopaat Hannibal Lecter op een bijzonder plastische wijze, en daarmee zette hij een proces in gang dat de laatste jaren in een stroomversnelling is gekomen.
Een fenomeen van de laatste jaren is dat ook vrouwelijke auteurs steeds gruwelijker beelden gebruiken om hun verhalen te vertellen, denken we maar aan Mo Hayder, Chelsea Cain of Val McDermid. Ook Karin Slaughter past in dit rijtje en doet op dit vlak haar naam alle eer aan. Het komt haar erg goed uit dat Sara Linton lijkschouwer is, want daardoor kan de auteur tot in de kleinste details de autopsie van een toegetakeld lijk in haar verhaal stoppen. Verder passeren corruptie, misdaad, psychopaten, verraad, wantrouwen en moord meermaals de revue en vallen de lijken soms letterlijk uit de kast.
Dat expliciete, vaak gruwelijke en zeer gedetailleerd beschreven geweld heeft echter ook een functie, want Slaughter beschouwt het schrijven van misdaadfictie als een “fantastische manier” om sociale misstanden aan te snijden. Haar ambities gaan dan ook verder dan het schrijven van een spannend boek. Ze wil een boodschap vertellen en gaat daarbij taboes zoals kinderporno, verkrachting, abortus, vrouwenmishandeling, alcoholisme of drugs… niet uit de weg. Geweld vindt zijn oorsprong immers in maatschappelijke of persoonlijke zaken, en de lezer wordt er iedere keer keihard mee geconfronteerd. Slaughter is geen auteur voor lezers met een zwakke maag, haar thrillers staan bol van de spanning, en haar personages maken fouten en dreigen daardoor te verdrinken in de duistere spelonken van de menselijke geest.

Literaire thriller?

In het begin van haar carrière werd Slaughter nogal eens vergeleken met collega Patricia Cornwell. Ook Cornwell schuwt de bloederige details van het werk van haar hoofdpersonage, een forensische pathologe, niet en ook bij haar spelen de relatieproblemen van haar personages een belangrijke rol. Ondertussen gaat de vergelijking met Cornwell echter niet meer op, want waar Cornwell al na drie thrillers haar inspiratie kwijt lijkt, blijft Karin Slaughter groeien. Voorlopig hoogtepunt daarvan is Triptiek (2006) — een thriller buiten de ‘Grant County’-reeks —, waarin de lezer elk hoofdstuk op een ander spoor wordt gezet en zelfs sympathie krijgt voor een (vermeende) pedofiel. In het allerlaatste hoofstuk van Triptiek vallen alle puzzelstukjes van het verhaal op een bijzonder ingenieuze wijze op hun plaats. Momenteel werkt Slaughter aan een vervolg met speciaal agent Will Trent in de hoofdrol.
Karin Slaughter hanteert een unieke schrijfstijl waarin ze naadloos switcht van beschrijvingen naar strakke dialogen, van analyse naar een sneller ritme. Op deze manier kan ze de spanning het hele verhaal door aanhouden. Daarnaast denkt de schrijfster ook goed na over de structuur van haar boeken en giet ze haar plots in een duidelijke, en vooral goed opgebouwde structuur. Haar boeken worden door uitgeverijen steevast als ‘literaire thrillers’ aan de man gebracht. Zelf heeft ze het echter niet zo begrepen op dat etiket en de veel gemaakte scheiding tussen misdaadromans en literatuur vindt ze maar niks: “Dat is een nepdiscussie, iets voor auteurs om onderling over te bakkeleien. In Amerika schrijft een auteur opeens geen literatuur meer als hij heel populair wordt. Sommige ‘intellectuele’ schrijvers gruwen ervan als ze het stempel ‘publiekslieveling’ krijgen. Maar ze innen wel de cheques. Dickens en Dostojevski waren onder tijdgenoten ook heel populair, en die hebben de tijd toch goed doorstaan. Zij schreven ook over misdaad, maar dan heet het literatuur. Ik schrijf gewoon boeken, zoals alle schrijvers.” (‘HP/De Tijd’) Haar steeds groeiende lezerspubliek lijkt haar daarbij gelijk te geven.

Karin Slaughter: Onaantastbaar, Cargo Amsterdam, 2007, 426 p. , € 19,9
ISBN 9789023426240. Vert. door Van Santen, Karina / Vosmaer, Martine
Distributie: WPG Uitgevers
Karin Slaughter: Skin privilege, Century London, 2007, 404 p., € 18,95
ISBN 9781844138593. Distributie: Nilsson & Lamm

inhoud COLUMN Nagelezen (8)  NEDERLANDS PROZA Het laatste oordeel Een lange weg, de wereld Een vreemde in je eigen geschiedenis Recensies VERTAALD PROZA Doris Lessing  De regen voor hij valt De blinde ooggetuige Opgeloste tragiek Dodelijke herenliefde Wervelende doortocht Het ideaal van de oester Recensies PORTRET Moordend spannend  POËZIE Recensies EROTISCHE LITERATUUR Eros en France (5) TONEEL Zoeken naar een weten dat er geen is Recensies NON-FICTIE Solliciteren naar een fatwa Weg met de Grote Plannen ’O! ’t ruisen van het ranke riet’? West-Afrikaanse kunst Burleighs rechts-christelijke discours Op zoek naar de Spaanse ziel Recensies